Radioteleskop w Piwnicach bez przyszłości? Brak funduszy może zakończyć 30-letnią historię polskiego giganta
Radioteleskop RT4 w Piwnicach pod Toruniem, największy tego typu instrument w Polsce, znalazł się w dramatycznej sytuacji. Choć przez trzy dekady dostarczał cennych danych naukowych i był częścią globalnych projektów, jego przyszłość stoi dziś pod znakiem zapytania. Czy radioteleskop RT4 podzieli los innych niezabezpieczonych finansowo obiektów badawczych?
Największy radioteleskop w Polsce
Radioteleskop RT4 to konstrukcja o średnicy 32 metrów, która od 1994 roku działa w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Piwnicach (gmina Łysomice). To największy tego typu instrument w Polsce, a zarazem ważny punkt na mapie światowej astronomii obserwacyjnej.
Czytaj również: Powiat dobrych ludzi. Podsumowano akcję krwiodawstwa
Prace nad jego budową rozpoczęto w latach 80., jednak przez długi czas problemem były finanse i brak wykonawcy. Dopiero w październiku 1994 roku teleskop został oficjalnie oddany do użytku. Od tamtej pory RT4 brał udział w kluczowych projektach badawczych, a jego dane trafiały do prestiżowych czasopism naukowych.
Brak finansowania i groźba zamknięcia
Ministerstwo nie przyznało środków na działalność RT4 na kolejne trzy lata. W praktyce oznacza to, że od 1 stycznia 2026 roku radioteleskop może wstrzymać aktywność, a długofalowe projekty badawcze – m.in. obserwacje obłoków protogwiazdowych i szybkie błyski radiowe – zostaną zakończone.
To również zagrożenie dla polskiego udziału w międzynarodowej współpracy VLBI, czyli globalnej sieci interferometrycznej, w której RT4 odgrywał ważną rolę. Bez stabilnego finansowania grupy naukowe mogą się rozpaść, a kraj utraci cenne miejsce na mapie światowej radioastronomii.
Decyzja budzi zdziwienie w środowisku naukowym
Co istotne, wniosek o dalsze finansowanie radioteleskopu uzyskał najwyższą ocenę A w konkursie SpUB. Recenzenci podkreślili, że aparatura ma ogromne znaczenie dla badań, jest elementem Polskiej Mapy Infrastruktury Badawczej i wykorzystywana przez szerokie grono naukowców.
Mimo to spośród 186 wniosków infrastrukturalnych pozytywnie oceniono 175, a środki przyznano zaledwie 11 projektom.
Apel o zmianę decyzji
Władze Instytutu Astronomii UMK wystosowały pismo z prośbą o zmianę decyzji. Na sytuację zwrócił uwagę również rektor UMK podczas rozpoczęcia roku akademickiego, jednak sprawa nie zyskała rozgłosu. Senat uczelni przyjął uchwałę wspierającą działania na rzecz utrzymania pracy teleskopu.
Naukowcy liczą na odpowiedź z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, ale podkreślają, że sytuacja jest wyjątkowo trudna. Jeszcze niedawno, w 2020 roku, teleskop przeszedł kosztowny remont powierzchni i malowanie. Dziś stoi jednak przed groźbą zamknięcia – mimo międzynarodowego uznania i publikacji nawet w prestiżowym Nature Astronomy.



a.g.
7 października 2025 @ 07:32
kasa na badania, projekty naukowe? po co! najpierw musi wystarczyć na kościół. to właśnie prawdziwa polska. cwlowo małą, bo kraj dziadowski.